De Veilige Gemeente 2026 – Regie in de aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme

12 november
15.00- 16.00 uur Online radicalisering en digitale rekrutering
Elanie Rodermond, universitair hoofddocent Criminologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en senior onderzoeker aan het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving
Recente dreigingsbeelden laten zien dat online radicalisering en digitale rekrutering een steeds grotere rol spelen binnen het huidige veiligheidslandschap. Tegelijkertijd worden bestaande inzichten over extremisme uitgedaagd door nieuwe fenomenen, zoals nihilistisch extremisme en fluïde online subculturen. In deze presentatie benader ik dit vraagstuk vanuit inzichten uit de criminologie, waarbij wordt gekeken naar hoe sociale media functioneren als een vorm van ‘radicale reclame’ en hoe rekrutering vaak verloopt via netwerken, interactie en geleidelijke betrokkenheid, in plaats van puur ideologische overtuiging. Daarnaast ga ik in op wat deze ontwikkelingen betekenen voor ons begrip van radicalisering en voor de aanpak ervan, met aandacht voor het belang van samenwerking en een beter inzicht in online dynamieken.

16.00- 17.00 uur Actuele ontwikkelingen in beleid, rechtspraak & wet- en regelgeving
Marloes van Noorloos, hoogleraar straf- en strafprocesrecht bij het Instituut voor Strafrecht & Criminologie aan de Universiteit Leiden
Er zijn verschillende juridische wegen om met radicalisering en extremisme om te gaan, van strafrechtelijke vervolging tot bestuurlijke maatregelen. Bij al die mogelijkheden speelt het spanningsveld tussen het tegengaan van radicalisering v. het beschermen van fundamentele rechten en vrijheden (zoals het recht op vrijheid van meningsuiting en het demonstratierecht) een centrale rol. Marloes van Noorloos zal in deze sessie de juridisch-rechtsstatelijke dilemma’s blootleggen van de aanpak van radicalisering en extremisme.

3 december
15.00- 16.00 uur Regie in de aanpak
Liesbeth van der Heide, assistant professor op het thema radicalisering en terrorisme aan de Universiteit Leiden, afdelingshoofd Politie en Security bij de Inspectie Justitie en Veiligheid
Demonstraties die uit de hand lopen, vrouwen met kinderen die terugkeren uit Syrië, jongeren die online zeer gewelddadige content uitwisselen: wiens probleem is het eigenlijk? In de afgelopen jaren is veel bij gemeenten belegd - maar vaak zonder duidelijk mandaat, bevoegdheden of middelen. Hoe houd je als gemeente regie, als de aanpak afhankelijk is van ministers tot aan de lokale wijkagent? Liesbeth van der Heide zal aan de hand van lokale voorbeelden jullie hierin meenemen en drie basisregels meegeven om uit de cyclus 'kastje-muur' te komen.

16.00- 17.00 uur Jongeren betekenisvol betrekken
Stijn Sieckelinck, lector Youth Spot bij de Hogeschool van Amsterdam
Radicalisering werkt niet als een simpel “trapje” richting terrorisme, maar als een relationeel en pedagogisch proces waarin jongeren (of volwassenen) zoeken naar betekenis, erkenning en handelingsruimte in een situatie die hen voorkomt als onrechtvaardig of onderdrukkend. Radicaliteit kan positief en kritisch zijn: je ergens fundamenteel over opwinden en mee strijden voor verandering. Maar opgelet voor (selectieve) morele verontwaardiging: het gevoel dat de wereld fundamenteel verkeerd is ten aanzien van jouw groep en dat niemand luistert. Radicalisering gebeurt niet zomaar ‘in iemands hoofd’. Behalve “online bestrijden”, liggen er onbenutte kansen om jongeren aan de hand van oprechte bejegening weerbaar en betekenisvol te betrekken. Mijn aanbeveling is om online radicalisering vooral te voorkomen via pedagogische en democratische versterking (gesprek, veerkracht, ‘reradicalisering’) in plaats van uitsluitend via repressie of alleen technologische maatregelen.