De Veilige Gemeente 2026 – Regie in de aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme

Programma HCB Seminar De Veilige Gemeente 2026

09.30 uur Ontvangst
10.00 uur Opening en introductie op het thema
Eric Bervoets, uw dagvoorzitter
10.10 uur Voorbij de polarisatie – tussen extremisme en solidariteit
Hans Boutellier, bijzonder hoogleraar polarisatie & veerkracht
In zijn nieuwe boek De neo-tribale revolte analyseert hij hoe in een individualistische, geglobaliseerde en gedigitaliseerde samenleving een verlangen naar een sense of belonging opkomt, een behoefte aan het ‘eigene’ en ‘nabije’. Neem de hernieuwde aandacht voor noaberschap en mienskip waarbij buren elkaar met raad en daad bijstaan. Maar het verlangen om ergens bij te horen neemt in digitale tijden al snel negatieve vormen aan. Polarisatie is het verdienmodel van Big Tech, met zijn op haat en negativiteit afgestelde algoritmen. De digitale verbubbeling mondt uit in nieuw soort stammenstrijd: diepe sentimenten in een nieuwe jas, in een samenleving waarin het vertrouwen in instituties afneemt. Welke tegenkrachten zijn mogelijk?
10.50 uur Van radicalisering naar extremisme
Elanie Rodermond, universitair hoofddocent Criminologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en senior onderzoeker aan het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving
Recente dreigingsbeelden laten zien dat online radicalisering en digitale rekrutering een steeds grotere rol spelen binnen het huidige veiligheidslandschap. Tegelijkertijd worden bestaande inzichten over extremisme uitgedaagd door nieuwe fenomenen, zoals nihilistisch extremisme en fluïde online subculturen. In deze presentatie benader ik dit vraagstuk vanuit inzichten uit de criminologie, waarbij wordt gekeken naar hoe sociale media functioneren als een vorm van ‘radicale reclame’ en hoe rekrutering vaak verloopt via netwerken, interactie en geleidelijke betrokkenheid, in plaats van puur ideologische overtuiging. Daarnaast ga ik in op wat deze ontwikkelingen betekenen voor ons begrip van radicalisering en voor de aanpak ervan, met aandacht voor het belang van samenwerking en een beter inzicht in online dynamieken.
11.30 uur Pauze met koffie en thee
11.50 uur Actuele ontwikkelingen in beleid, rechtspraak & wet- en regelgeving
Marloes van Noorloos, hoogleraar straf- en strafprocesrecht bij het Instituut voor Strafrecht & Criminologie aan de Universiteit Leiden
Er zijn verschillende juridische wegen om met radicalisering en extremisme om te gaan, van strafrechtelijke vervolging tot bestuurlijke maatregelen. Bij al die mogelijkheden speelt het spanningsveld tussen het tegengaan van radicalisering v. het beschermen van fundamentele rechten en vrijheden (zoals het recht op vrijheid van meningsuiting en het demonstratierecht) een centrale rol. Marloes van Noorloos zal in deze sessie de juridisch-rechtsstatelijke dilemma’s blootleggen van de aanpak van radicalisering en extremisme
12.30 uur Ruimte voor uw laatste vragen aan de ochtendinleiders
12.45 uur Lunchpauze
13.30 uur Protest sinds Corona: nieuwe ontwikkelingen
Een ‘deep dive’ in de Loosdrechtse plassen
Hans Moors, partner bij onderzoek- en participatiebureau EMMA, Experts in Media en Maatschappij
Vrouwenmarsen, Defend-groepen, desinformatie, glocale politiek en mainstreaming van anti-migratie en anti-asielretoriek. Overal in Europa spookt het. Protesteren in de emotiemaatschappij is de afgelopen vijftien jaar ingrijpend veranderd. De Corona-tijd heeft dat proces versneld. Protest is massaal en divers, toegankelijk voor iedereen. Vormen van protest veranderen. Sociale media spelen een rol in mobilisatie en verspreiding. Protest is zichtbaar in de traditionele media, een vorm van identitair verzet tegen overheden. Het is straatpolitiek: niet links of rechts, maar issue-based en met een boodschap. Vol teleurstelling over een overheid die niet beschermt en verdeelt, maar zich moreel op afstand heeft geplaatst van gewone mensen. Gewone mensen die wakker zijn geworden, of nog niet, volgens die ander, en hoe dan ook aanvoelen dat ook Nederland een ‘Animal farm’ is. Op basis van recent empirisch (en deels eigen) onderzoek naar protestrepertoires en -culturen, complottheorieën, soeverein gedachtegoed, tribe- en clanvorming duiken we tijdens dit HCB-Seminar met een aanloopje in een concrete casus: Loosdrecht revisited.
14.10 uur Regie in de aanpak
Liesbeth van der Heide, assistant professor op het thema radicalisering en terrorisme aan de Universiteit Leiden, afdelingshoofd Politie en Security bij de Inspectie Justitie en Veiligheid
Demonstraties die uit de hand lopen, vrouwen met kinderen die terugkeren uit Syrië, jongeren die online zeer gewelddadige content uitwisselen: wiens probleem is het eigenlijk? In de afgelopen jaren is veel bij gemeenten belegd - maar vaak zonder duidelijk mandaat, bevoegdheden of middelen. Hoe houd je als gemeente regie, als de aanpak afhankelijk is van ministers tot aan de lokale wijkagent? Liesbeth van der Heide zal aan de hand van lokale voorbeelden jullie hierin meenemen en drie basisregels meegeven om uit de cyclus 'kastje-muur' te komen.
14.50 uur Pauze met koffie en thee
15.10 uur Komen tot een geïntegreerde aanpak obv ervaringen, lessons learned en onderzoek
Met elkaar de geleerde lokale en regionale lessen vaststellen en in gesprek over dilemma’s in de praktijk, onder leiding van uw dagvoorzitter
15.40 uur Bespreken opbrengsten en aanpak
15.55 uur Afronding door de dagvoorzitter
16.00 uur Afsluiting en borrel