Over polarisatie en de rol van universiteiten in een tijd van onzekerheid
De Nederlandse samenleving is in korte tijd fundamenteel veranderd. Volgens bijzonder hoogleraar Polarisatie en Veerkracht Hans Boutellier leven we niet langer in stabiele maatschappelijke zuilen, maar in losse, emotioneel gedreven bubbels. In dit interview gaat hij in op wat die verschuiving betekent voor polarisatie, vertrouwen in instituties en de rol van universiteiten. “We zijn niet verder geïndividualiseerd, maar juist verbubbeld.”
Door Lara Meijer • 15 januari, 2026
Dit interview volgde op een lunchlezing in de reeks TU Delft Futures Seminars van Strategic Foresight & Innovation.
Waar het midden van de twintigste eeuw tot aan de jaren ’70 en ’80 werd gekenmerkt door verzuiling, ziet Boutellier in zijn recente boek De neo-tribale revolte een principieel andere sociale ordening ontstaan. Mensen organiseren zich niet langer in stabiele zuilen, maar in losse netwerkbubbels waarin nabijheid, identiteit en erkenning centraal staan – met soms verbindende, maar steeds vaker afwijzende effecten.
Wat betekent die verschuiving voor vertrouwen in instituties, zoals universiteiten? Wat gebeurt er wanneer polarisatie bovendien politiseert? En welke rol kan een technische universiteit spelen in een samenleving waarin zekerheid steeds schaarser wordt, ontwikkelingen onvoorspelbaarder zijn en de behoefte aan oriëntatie groeit? In dit gesprek verkent Boutellier hoe bubbels ontstaan, waarom instituties kwetsbaar zijn en hoe universiteiten juist nu betekenisvol kunnen zijn.
U kijkt al decennia naar orde, veiligheid en publieke moraal. Hoe is uw denken over polarisatie veranderd?
“Mijn denken is mee veranderd met de samenleving. Lange tijd stond individualisering centraal: mensen die zich losmaakten van de zuilen en hun eigen keuzes maakten. Maar de afgelopen jaren zie ik iets anders. We zijn niet verder geïndividualiseerd, maar juist verbubbeld. Mensen zoeken opnieuw verbondenheid, maar dan in kleine, hechte netwerken van gedeelde emotie en overtuiging en waarden.
Dat noem ik de neo-tribale revolte: een sterk gevoel van ‘wij’ dat zich vaak vanzelf aftekent tegen een ‘zij’. Het is geen rationele tegenstelling, maar een emotionele. En precies daardoor wordt ze zo krachtig.”
We zijn niet verder geïndividualiseerd, maar juist verbubbeld
Hans Boutellier
Wat maakt die bubbelvorming zo bepalend voor hedendaagse polarisatie?
“Bubbels verkleinen de sociale ruimte. Ze bieden herkenning, maar sluiten ook af. Daardoor wordt polarisatie een proces. Om die dynamiek inzichtelijk te maken, heb ik die gevat in een formule: P = E × M. Daarmee bedoel ik dat polarisatie ontstaat wanneer verschil escaleert en groepen zich mobiliseren rond dat verschil. Dat zag je tijdens de coronaperiode heel duidelijk: verschillen in opvatting over vaccinaties konden zich in korte tijd opladen met emotie, waardoor mensen zich terugtrokken in hun eigen bubbels en het debat snel verhardde.
Wat die dynamiek extra kwetsbaar maakt, is dat ze sterk reageert op wat ik ‘attractoren’ noem: momenten of gebeurtenissen die in één klap heel veel sociale energie naar zich toe trekken. Denk aan de discussie rond de Nederlandse vlag achter D66-lijsttrekker Rob Jetten: één beeld werd in korte tijd een symbool waarin verschillende bubbels hun eigen betekenis projecteerden. Zo kan een ogenschijnlijk klein moment zich razendsnel opladen met emotie en binnen korte tijd nationale proporties krijgen.
In zo’n klimaat kan een ogenschijnlijk verschil zomaar omslaan in vijanddenken. En omdat bubbels elkaar vooral via emotie versterken, kan dat vijanddenken zich bovendien normaliseren.”
Lees verder via tudelft.nl
Meer leren van prof. dr. Hans Boutellier over polarisatie, radicalisering en extremisme? Kom naar het HCB Seminar De Veilige Gemeente 2026 – Regie in de aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme op 13 mei in Den Haag, georganiseerd door het Haags Congres Bureau. Verder met Elanie Rodermond, Liesbeth van der Heide, Hans Moors en dagvoorzitter Eric Bervoets. Meer informatie en inschrijfmogelijkheid op haagscongresbureau.nl
