De diepe behoefte van mensen in een eigen groep te leven, is lange tijd onderschat, denkt gast-hoogleraar Hans Boutellier. Hij werkte die gedachte uit in het boek De neo-tribale revolte. ‘We zien een sociale hergroepering van zuilen naar bubbels.’
Tribaal. Het woord meldde zich bij Hans Boutellier enkele jaren terug op een bijeenkomst in Haarlem waar hij sprak. Onderwerp: de samenleving na de coronatijd. Boutellier verwachtte er vooraf niet zoveel van, maar trof een bomvolle zaal met zeer kritische mensen over het coronabeleid. ‘Dat waren op het eerste oog allemaal redelijke mensen. Een leerkracht, een maatschappelijk werker ‒ noem maar op. En zo boos, zo overtuigd van hun eigen gelijk, niet vatbaar voor andere argumenten. Een gesloten bolwerk. En toen dacht ik: dit is een soort stam.’
Al sinds het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw is Boutellier, voormalig directeur van het Verwey-Jonker Instituut en gasthoogleraar aan de Vrije Universiteit, een onvermoeibaar duider van de sociaal-culturele ontwikkeling van Nederland. Eerst schreef hij over de opkomst van de slachtoffercultuur, toen over de collectieve hang naar meer veiligheid, daarna over het diep Nederlandse vermogen om ondanks alle verschillen toch al improviserend oplossingen te vinden. En ten slotte schreef hij over de impact van de secularisatie en de opkomst van identiteit als thema. De laatste loot aan deze rijke boom: De neo-tribale revolte. Over vijandschap en solidariteit in een nieuw tijdperk. En dat boek begon dus in een zaaltje in Haarlem.
‘Er is in Nederland zo’n vanzelfsprekendheid gekomen in de vijandigheid naar andere groepen’
‘Ik heb heel lang nagedacht of ik dat woord ‘tribaal’ wel moest gaan gebruiken. Wat voor mij de doorslag heeft gegeven, is dat er in Nederland zo’n vanzelfsprekendheid is gekomen in de vijandigheid naar andere groepen. Dat zie je ‒ voor de duidelijkheid ‒ niet alleen bij corona, maar vooral bij populistisch rechts en ook wel in de woke-ideologie. Ook daar hoor je een sterk uitsluitende, verbaal agressieve toon naar andersdenkenden. Waarbij men tegelijkertijd denkt zelf het goede te doen of te zeggen. En dat is een manier van denken en doen die ik niet anders kan verklaren dan vanuit het tribale sentiment.’
Lees verder via socialevraagstukken.nl
Meer leren van prof. dr. Hans Boutellier over polarisatie, radicalisering en extremisme? Kom naar het HCB Seminar De Veilige Gemeente 2026 – Regie in de aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme op 13 mei in Den Haag, georganiseerd door het Haags Congres Bureau. Verder met prof. dr. Marloes van Noorloos, Elanie Rodermond, Liesbeth van der Heide, Hans Moors en dagvoorzitter Eric Bervoets. Meer informatie en inschrijfmogelijkheid op haagscongresbureau.nl
